Aurkibidea:

Saiatuko gara hainbat testu tipo lantzen, ez iritzi-artikulua eta azalpen testua bakarrik. Esate baterako, literatura testuekin batera, honako testu hauek aztertuko ditugu: argudiatze testuak, txostenak, SMSak edo Telegram mezuak, posta-e mezuak, zinema-gidoiak, eskabide-orriak, inprimakiak, aurkezpen gutunak, curriculum vitaeak, lan eskaerak, administrazioko gutun formalak, jarraibide edo argibide testuak, liburu edo film baten kritikak, publizitate-mezuak, kronikak...


Izenburua

Testu-Tipo

Noiz

Ekarpenak Nortzuk

Info. Iturriak

Ereduak Non

Non Argitaratua



1
Gazteak eta konpromisoa
Gutuna (lagunartekoa)
2016 irailean






1
Gazteak eta konpromisoa
Iritzi-artikulua
2016 irailean






2

Azalpen testua
2016 irailean


Wikipedia
eu.wikipedia.org


3
Film baten azpitituluen euskaraketa, itzulpena
Azpitituluak (film, jatorrizko bertsioaren azpitutuluen euskaraketa)




Blog +
http://azpitituluak.com/osoak



Ikasle bikaina izateko dekalogoa
Dekalogoa




Nire blog Blog



Graffiti

Argudio testua





Blog




Azalpen testua
Urria



Blog




Laburpena eta iritzi testua










Film bati buruzko laburpena eta iritzia (kritika)









Inside out

Filmaren fitxa





Wikipedian



Eratostenes, Lurraren perimetroa eta radioa kalkulatu
Iritzi-artikulua




ZuZeu.eus blogean argitaraturiko iritzi artikuluari buruzko iruzkina.



figura erretoriko batzuk
Liburu bati buruzko laburpena eta iritzia (kritika)








Hitzak eta iruzkinak

Abestia










Film - Laburpena










Azalpen Testua





youtube



Matxismoa eta feminismoa

Iritzi testua










Liburu baten sinopsia eta iritzia




blog



Bidaia baten kronika
Kronika









Azalpen testua









istorioa, narrazio laburra









Iritzi Testua





Sustatu.com (argitaraturiko testu bati iruzkina)




Bideo bat +azalpena





youtube




azalpen dokumentala





Youtube.com (argitaraturiko abesti baten azpian abestiaren hitzak kopiatu ditut iruzkinen artean)




azalpen testua



















4 mezu laburrak lagunarteko erregistroarekin
11 mezu labur, 11 txio edo tuit ( >140 karaktere)



#literotua

Twitter




Esaldi esanguratsuak





Tatoeba.org




figura erretoriko batzuk
Azalpen testua




Zuzeu.com (argitaraturiko iritzi artikulu bati nire iritziarekin iruzkina egin diot)




Ikasturte amaierako kronika





























Guztira:

9 testu mota

40.000 karaktere koaderno honetan


30.000 karaktere gune publikoetan ARGITARATUAK




























Erabil ezazu zure buruari zuzentzeko zuzentzaile automatikoa: Xuxen


Ez ahaztu hiztegi zalantzak euskalbar tresnaren bidez argitzea.






Michael Jackson




1958ko Abuztuaren 29a - 2009ko Ekainaren 25a.



1958ko abuztuaren 29an, Gary-en, Indianan (Estatu Batuetan), jaiota Michael Joseph Jackson Joseph, Joseph-eko eta Katherine Jackson-eko bederatzi seme-alaben zazpigarrena zen.


11 urteko haur bat soilik izanez bere bere anai-arreben ondoan karrera talde deitua eratuz “Jackson Five” hasi zen, eta “ImWant You Back” bezala arrakasta gaiak egin zuenekin edo “ABC”-arekin. Hala ere, jada bost urterekin talentu handia zuela frogatu zuen bere ikastetxearen eguberri-funtzioko kantarako.



Bere anai-arrebekiko liskar, disko salmenta handiak, ospea bere aitaren tratu txarra... hura guztia bukatu zen haurtzaroaren parte izan zen noiz hamabi urteetan munduko izar guztia kontuan hartzen zuelako.


Datu anekdotiko bezala, Jackson Five izan ziren, eta gero Michael bakarrik, eskainitako musikari asko heldu ez ziren salmenta itzeleko zifra batzuk: bost anai-arrebak Jackson ehun milioi kopia baino gehiago saldu zuten Diana Ross kantari ospetsuaren babesaren azpian.



Michael Jackson-i munduko ospea iritsi zen solista bezala, 1979an “Off The Wall” diskoaz irakatsi zion eta “Til You Get Enough” “Don't Stop” bezala arrakastak eta "With You Rocka" sartzen zituena, bere karrerarekin. Bere bigarren albuma, 1982ko, "Thrillerra" disko historiako salduena da. "Bad" bere ondorengo lanak (1987), "Dangerous" (1991) eta "History" (1995) milioi askotako salmentetara heldu ziren ere mundu guztian.


Estilo bat eta nortasuna famatua bakarrekin, Michael Jackson sinbolo bat da musikaren historian eta ondorengo belaunaldiko artista askorengan eragin du.


Misteriotsua, anbiguoa, bere mania handiekin eta bere eskuzabaltasun-ukituekin, Jackson-ek Grammy 13 Sari irabazi zituen eta inguru 750 milioi disko saldu zituen. Bere lan solidarioagatik nabarmendu zen ere bere fundazioan zeharreko ongintzako kausa askori, haurtzaroarekiko erlazionatutako haietara batez ere, lagunduz.


Ospea publikoaren adorazioa ekarri zuen eta bere estiloa, beti originala eta hausleak (kirurgia estetikoarekin obsesionatzera heldu zen), joera markatu zuen, Neverland, bere arrantxo itzela, sinboloan bihurtzen zen bitartean eta bere zale fidelen erromesaldi lekua, Graceland bezala izan zen Elvis-eko jarraitzaileentzat.


Baina 90 urteetatik bere bizitza pertsonala zen gehiago prentsaren titularrak bere bizimodu bitxiagatik betetzen zituena.


Bere irudia ikusi zen eskandaluan bi gehiegizko erabilera aukera adingabetaratan salatu ondoren bilduta: 1993an, lehena faltagatik epaitu ez zuenagatik probak; eta bigarrena 2005ean, epaitu zuen eta absolbitu zuen.



Harrezkero, bere bizitza polemikaz beteta egon zen eta 2008an Neverland-eko bere arrantxoa galdu zuen behin betiko baino gehiago 20 milioi euroko zorrak ordaindu ezin izateagatik.


1993an, Jackson Dominikar Errepublikako sekretuan ezkondu zen Lisa Marie Presley-ekin, Elvis Presley-en alaba bakarrarekin. Ezkontza honek egin zuen iritziak argitaratzen duela bana zedin bitan: batzuek, publizitate-maniobra ikusten zuten bat-egitean Michael betiko izarra berriro ere izan zedila lortzeko; eta bere maitasun-historia polita ezkontza honetan ikusi zuten zaleak.


Bikoteak bi urte apurtu zituen gero lagunarteko terminoetan. 1997an, kantaria, berriro ere ezkondu zen Deborah Jeanne Rowe erizainarekin, bere bi seme-alaba zaharrak izan zituenarekin: Michael Joseph Jackson, Jr. (“Prince” deitua ere), eta Paris Michael Katherine Jackson.



1999an dibortziatu ziren, eta Rowe-k umeen erabateko zaintzea eman zion Jackson-i. Bere hirugarren semea, Prince Michael Jackson II, 2002an jaio zen, baina Jackson-ek ez zuen haurraren amaren identitatea esan, nahiz eta alokairuko ama bat erabili zuela esatera heldu.


2008aren, eta komunikabide askok Michael Jackson-ek jatorri genetikoko gaixotasuna sufritzen zuen eta larrialdiarekin behar zuen aukerarekin espekulatu ondoren birika- transplantearen amaieran, artistaren bozeramaile ofizialak halako informazioak irmoki ezeztatzen zituen komunikatua bidali zuen.


Bere osasun-egoerari buruzko zurrumurruak asko izan ziren 2008an eta 2009ko hasieretan (esan zen bere azala pairatzen zuen bakterioa zuela hondatuz eta ere birika-minbizia zegoen) hala ere, ordezkari eta bere azken itzuliaren arduradun "This It Is", bere bat-bateko heriotzagatik inoiz ospatzera heldu ez zena, haietako bakoitza ezeztatu zuten. Baina bere bitxikeriak eta agerpen publikoak, nahiz eta urriak, iruzkinak altxatzen jarraitu zuten.


Hala ere, musikaren agur bezala itzuli bateko bat-bateko iragarpenak, aho asko isiltzea eragin zion Michael-i. Bere karrerako hainbat zulo atzean, 2009an, popeko erregeak indarrarekin itzultzea hitzematen zuen, prentsaurreko jendetsuan. Michael-ek iragarri zuen prestatzen ari zela "Hondarra", Londreseko, "O2-eko" 50 kontzertuko inguru itzuli bat bere zaleek nahi zituzten kantak ukituz agertokiei ospe handiz agur esatea pentsatzen zuen tokian.



Jackson-ek koreografiak entseatzen zituen eta guztiei aho irekiaz uztea hitzematen zuen ikuskizuna prestatzen zuen. Bere entseguei hurbiletik jarraituz zeuden bere lanak libre uzten zuen denboraz gozatzen zuen seme-alabak. Hala ere Conrad Murray bere mediku pertsonalak emandako beste botika batzuekin batera anestesiko propofolaren intoxikazioa 2009ko ekainaren 25eko bere bizitzarekin bukatu zen.



Ez itxarondako bere heriotzak hunkitu zuen mundu osoa, eta planetako leku guztietan norbaitek popeko erregearen heriotzagatik negar egiten zuen.

Staples Center estadioko 2009ko uztailaren 6an ospatutako bere hileta, bere musikaren omenaldi, lagun-bilera batean eta agur jendetsuan bihurtu zen. Han egon ziren bere seme-alabak, bere gurasoak, bere anai-arrebak eta noizbait bere bizitza minutu batzuetan Michael-ekin partekatu zituzten haiek guztiak.


Eta bi hilabete baino gehiago bere bat-bateko heriotzaren ondoren egin hari autopsia eta zerbait ondoren, 3an 2009ko iraila, popeko erregearen gorputza Forest Lawn de Glendale Los Angeleseko hilerrian lurperatu zen.



Izaera intimo eta segurtasun-neurri sendoek zaindutakoko, lurperatzera senideek aurkitzen zituztenen arteko ehun pertsonak inguru eta popeko erregearen lagun minagoek jo zuten. Zeremonian zehar Michael-en musika soinu-banda izan zen.


Michael Jackson-i musikako munduko fenomeno guztia bezala gogoratzen zaio. Mugarri garrantzitsu bata dago. Michael Jackson-ek ahotsa eta dantza sortu zituen. Handiak bezala.



Whitney Houston
(1963/08/09 - 2012/02/11)


Pop-abeslari eta aktoresa estatubatuarra.

East Orange-n New Jerseyen (Estatu Batuetan) 1963ko abuztuaren 9an Jaio zen.
Cissy Houston soul-kantariaren alaba zen.

Whitney Houston hamaika urteetan "New Hope Baptist" Newark-eko, New Jersey-eko, elizako haurren góspel-eko taldekoa kantatzen hasi zen. Beranduago, bere amari lagunduko lioke kontzertuetan.
Modelo bezala bere lasterketa hasi zuen baina bere kantari-bokazioa pixkanaka gehiagotara joan zen eta hamabost urte zituenean Lou Rawls eta Chaka Khan bezala artista garrantzitsuko grabazioetako koruengan lagundu zuen eta Neville Brothers-en-etan beranduago.

1978an, bere amaren albumean, “Think It Over-en” ere lan egin zuen.

Publikoarengan agertzen zen bakoitzean, mundu guztia beti liluratu zuen kantari eder honen ohi ez bezalako ahotsak.

1984an, Teddy Pendergrass-ekin, parte hartu zuen eta bere aurkezpen-gutuna izan zen bere kontraturako Arista Records diskoetako enpresarekin.

1985ean, bere lehen diskoa, “Whitney Houston”, editatu zen, etagoiz arrakasta-zerrendetako lehen lekuan kokatu zen (1986aren amaieran jada gainditu zituen saldutako hamar milioi diskoak).
Hortik hemendik aurrera, Whitney Houston-en lasterketa bizkor munduko interpretatzaile beltz garrantzitsuenarengan eraman zuen bihurtzera.

Urte berean, Grammy bere lehen sariak, “Saving All My Love for You” kantari esker lortu zuen.

Bere bigarren diskoan “Whitney-en” (1987tan), beste Grammy bat lortu zuen ere eta bere bi lehen diskoetako hamar milioi kopia saltzea lortu zuen lehen pop kantaria bihurtu zuen.

Whitney gaztea, 90 urteko hamarkadan hasi baino lehen, jada marka berria gainditu zuen: bere bi lehen albumetako 25 milioi kopia baino gehiago saltzea.

90 urteetan, "I'm your baby tonight”-alehen zenbaki izatera heldu zen izen beraren kantarekin, eta ere balada bezala "All the man that I need".

1992ko uztailean, Bobby Brown kantariarekin ezkondu zen eta urte horretako bereko azaroan editatu zuen filmeko soinu-banda “The Bodyguard” (Bizkartzaina) Whitney-ek protagonista papera Kevin Costner aktore ezagunarekin partekatzen zuen pelikula. Bai pelikula bai albuma (bere “I Will Always Love You” gaiaren interpretazio ezagunarekin, bere soinu-bandak, denbora guztietako salduena izaten jarraitzen du) bere lanbide-karreraren arrakastarik garrantzitsuen bihurtu ziren. Ordurako jada 10 Top iparramerikarreko zazpi lehen posturekin bere ondasunetan garrantzia zuen.

1996ko martxoan, bere alaba Bobbi Kristina jaio zen.

Kevin Costner-ekin “The Bodyguard”-etan (1992tan)

Nazioarteko kontzertu asko egin zituen. 1994ko uztailean, musikariaren ondoan G Kenny, Futbol-Munduko Txapelketaren bukaerako ekitaldian parte hartzera gonbidatu zuen eta bost kontinenteetara|edukitzaileetara eman zen.

1995aren amaieran “Waiting To Exhale” (Arnasa Itxaronez) editatzen da, titulu bereko filmeko soinu-banda albuma Whitney-ek protagonista bezala parte hartu zuenean, filma 1996ko lehen hilabeteetan estreinatu zen.

Hau ez litzateke izango mundu zinematografikoarekiko bere azken erlazioa. Benetan, urte horretako bereko abenduan Estatu Batuetan “The Preacher’s Wife” (Predikariaren Emakumea) estreinatu zen eta bere jatorrizko soinu-banda egun gutxi lehenago argitaratu zen.


Nazioarteko kontzertu berriak, Japonian 1997ko urtarrilean hasi zuenak, horrela izar handia zela frogatu zuen, bere lasterketan lortu zituen sarietako kantitateagatik bezala:


Grammy: 5 sari (haietako hiru 1994an),

19 American Music Awards,

7 Image Awards,

2 Emi,

5 Soul Train Fame eta

5 People's Choice.

1997an, Cinderella (Errauskine) (Amabitxi-paperean) produzitu eta musikala telebistarako, filmatu ondoren, nazioarteko kontzrtu batzuk hasi zituen eta “My Love Is Your Love-k”, albuma grabatu zuen eta 1998an; haietako bategatik, “It's Not Right But It's Okay”-ek, Grammy berria lortu zuen. Whitney, bere bilduma: “The Greatest Hits”-ek (2000k) gai berri batzuk sartu zituen.

2001ean, historiako kontraturik garestiena sinatu zuen Arista disko-enpresarekiko 140 milioi dolarregatik.

Bere hurrengo albumeko, “Just Whitney-eko” (2002), eta “Wish-The Holiday Album”-eko jaurtiketarekin bat etorriz: (2003), eguberri-kanta klasikoko bertsio berriek eratuta, bere bizitza pribatuaren desordenari buruzko zurrumurruak hazi ziren.

Gutxienez bi aukera (2004an eta 2005ean) izan zuen alkoholarekin eta kokainarekin bere mendetasuneko birgaitzeko klinikan sartzea. Sarritan, Brown-Houston senar-emaztetik bereizteko zurrumurru asko esan ziren; kantaria bere senarraren tratu txarretako biktima zela esaten zen. Baina nahiz eta eskandalu hauek bere irudi publikoa uhertzera lagundu, Houstonek abeslari Estatu Batuetako miretsienen bat izaten jarraitu zuen.

2006an, bere senarrarengandik banandu ondoren, Whitney zoriontsu eta distiratsu berragertu zen publikoarengan; osoki leheneratuta zirudien eta goiz proiektu berriak hasi zituen.

2007an, “Whitney Houston: The Ultimate Collection”-ek izenburua jarritako disko biltzaile berria bota zuen. Zuzeneko emanaldi asko egin zituen eta bere azken albuma izango zena editatu zuen, “I Look to You”-a (2009an).

Mundu guztiak pentsatzen zuenean Whitney Houston-ek berriz ekin ziela bere bizitzari eta bere lasterketari bapatean bere heriotzaren berria agertu zen: Whitney Houston hil zen 48 urteetako 2012ko otsailaren 11. Beverly Hilton hoteleko bizitzarik gabe aurkitu zen, Beverly Hills-en bere gelako bainuontzian, lasaigarri-ingestioko biktima dirudienez.

New Jersey Fairview Cemetery-ean lurperatu zen, Westfield-en, 2003an hildako bere aitaren ondoan, John Russell Houston-en.



MATXISMOA


Erantzuna begi bistakoa dela uste dut, matxismoa gaizki iruditzen zait feminismoa ere gaizki iruditzen zait…etb ez dut uzte norbaitek matxismoaren alde egon daitekela.

Beti ikusi dut emakumeek gizonek bezela, politak, itsusiak… gizonek etxe-zereginak egitea oso ondo iruditzen zait, emakumeak zuzendari nagusiak edo gobernuko lehendakariak izan daitezela, Zergatik ez? indar basatian sostengatutako matxismoa matxista izatea ez dela uste dut, animalia bat izatea da, nahiz eta ere nahiko hartako Egon, espero dut hau denborarekin aldatzea eta guztiak pertsonak izatea, azken finean izan behar dena dela.

Matxismoa barregarrikeria da!!! Askatasuna dagoen epokan gaude!!! nik ez naiz marxista!!!

Gizona eta emakumea berdinak dira beraz eskubideak eta betebehar berak dituzte.


Shakespeare-ren identitatearen gaineko misterioa


Gaur egun espezialista literarioek benetan William Shakespeare egon zen edo izengoitia izan zen analizatzen dute.

450a bere jaiotzaren urteurrena ospatzen duenean zalantza asko daude William Shakespeare-ren denbora guztien dramagile onena bezala kontuan hartuta dagoen identitate handiaren gainean, nolabait haren gainean ezagutzen diren datu historikoak urriak direlako, bere jaiotzaren datagatik hasiz. Mantentzen da soilik 1564ko apirilaren 26an “Guilielmus Johannes Shakespeare” baten izena erregistratu zuela adierazten duen Stratford-upon-Avon-etako (Ingalaterrako zentroko) elizako bataio dokumentu bat.

Apirilaren 23an, da William Shakesperare-ren jaiotza, “Avon-eko Bardoa” bezala ezagututako eta gainera 1616ko 52 urteetako bere heriotzaren datarekin bat datorren ere, jarri ohi den, eta bere gurasoek hiru egun jaio ondoren bataiatu zutela ekartzen den data.

Avon-eko Bardoari ezizena datorkio, bardoak juglare edo historia-kontagailuak eta elezaharrak errezitatutako edo kantatutako olerki luze itxuran bere herriaren historiarekin lotutakoak zirelako.
450 urte bere jaiotzaren ondoren, izaten jarraitzen du idazle bizidunen literatura unibertsaleko eta bere lana Erresuma Batuko “ikono kultural garrantzitsuena” dena.

William Shakespeare beti kontuan hartu da pertsona ikasia bezala, baina ez gehiegikerian, eta horregatik uste duten zeinen arabera teoriak daude ez zen izango idazle handia, baizik eta anonimatu literarioan egon nahi izan zuen eta bere izena erabili zuen beste pertsona bat. Teoria hauek oinarritzen dira ere idazkirik batere ez dadila eduki gertaeran edo egilearen gutun pertsonaletan, soilik idazteak dirudienaren, bere ekoizpen poetikoa izan ezik, antzerki-eszenarako lanak.

Hauek inguratzen duten ezezagunen eta bere arrakastaren askoko gakoak dira:
external image 800px-Shakespeare.jpg
Shakespeare, izengoitia izan zen edo ez?

Bere benetako identitatearen gaineko espekulazioak anizkunak dira, hirurogeita hamarreko zifrara helduz. Hautagai nagusien artean daude:

- Edward de Vere, Oxfordeko XVII. Kondea, bere baldintza sozialagatik ilustratzen zela eta bidaiatuta.

Ezinezkoa zela merkatari baten seme bat zenez gero Shakespeare-k lan horiek guztiak idaztea baieztatzen duten teoriak daude. Ingalaterrako hizkuntzaren gainean, lekuetako eta, historia, botanikoko, legeriako leku urrunetako, etab. ezaguerak William Shakespeare bezala gizon baten eskura egoteko ezinak ziren.

Baina egia da Shakespeare-ko aita ekonomikoki ondo zegoela kokatuta. Alkatekoaren baliokidea den kargua heldu zuen. Orduan posiblea da bere semeak heziketa ona jaso ahal izatea bere liburuetako idazlea izateko. Shakespeare-ren ezaguerak ez ziren, gainera, hain zabalak. Aukera bat baino gehiagotan akats historiko eta beste ezaugarri batzuetako larriak ikusi dira bere lanetan

- Christopher Marlowe, urteak dramagilearen lanak idatzi baino lehen borrokan zehar ateoa izateagatik akusatua izan zen eta ofizialki hil zen tokian. Teoria honetako defendatzaileek diote Marlowe-k itxurak bere heriotzaren egin zituela ateoa izateagatik espetxetik libratzeko eta izen faltsuarekin idazten jarraitu zuela.

- Francis Bacon, filosofoa eta politikaria. Dramagilearen lanak izengoitiaren azpian idatziko lituzkeen.

Esan dezakegu teoria hauen gehiengoa direla oso gutxi jakiten delako Shakespeare-ri buruz bizitza handiaren gainean.

Partekatutako egiletasuna

Adituek zehazten dute bere lanen bat idazteko idazle britainiarrak beste idazle batzuei lagundu ziela, aditu askorentzat inongo misteriorik bere identitatearen gainean ez dagoela frogatzen dien.

Katolikoa zen?

‘Veneziako merkataria’ lanean, Shakespeare-k hainbat esaldi idazten ditu adituek Shakespeare katolikoa zela probak aurkitzen dituztela uste izan duten tokian.

Garai hartan Enrique VIII erregeak Ingalaterra gobernatzen zuen eta beste erlijio desberdin bat zuen eta idazlea haren kontra zegoen antza denez.

Homosexualitatea

Shakespeare-ren esaldi askotan sinestea daiteke nahiago zuen gizonei. Bereziki, bere sonetoak nahiko interpretazio honetarako joerakoak dira. Sonetoak eskaintzen ditu “gazte ilehoriari” 126rako 1.

Sonetoetako batzuk nahiko intimoak dira eta haietako batean gizona emakume bat ez dadila izan kexatzen da.

Olerkari lehiakidea

Hau da izen sonetoetako beste pertsonaia baten, eta Christopher Marlowe, Shakespeare-k konpetentzia gogorra mantentzen zuen dramagile ospetsua izan litekeena. George Chapman, Marlowe-ren estiloak jarraitu zien tragedia handien egilea, ere izan liteke.

Dama iluna

Sonetoetan aurrean dago ere. Emakume hau lizunkeria fisikoaren irudikapen bat da eta oraintsu parekatu zion “Black Luce” garaiko prostituta ezagunarekin, ikuskizun lizuneko erregistroetan agertzen deneko.

Bere aktoreen agindupean

Shakespeare-k bere aktoreentzat idazten zuela esan da. Gortea eta herria bere lanetako hartzaileak ziren. Bere anbizio narratiboak ez zuen mugarik izan antzerki-agertokian lan-mota guztiak interpreta zitezkeela konbentzituta zegoenez gero.
Garai haren erregealdiak jartzen zuen antzokiak, ‘liberties-a’ deietan, hiriko harresiz kanpokoetan. Shakespare-k putetxeak, ospitaleak eta barne urkamendiak bihurtu zituen bere lanetako agertokiak, hiritik urrunduta oharkabeko legerako pasa zitzaketen eta horrela eskandaluarekin jokatzeko.

Ondorea

Shakespeare 18 urteetan ezkondu zen Anne Hathaway-ekin, zortzi urte zaharrago hura baino eta haurdundu zuen. Bereko fruitua (Susanna) jaio zen, gero izan zuten bikiak: neska bat (Judith) eta Hamnet deitutako haur bat. Haurra baino ez hamaika urterekin hil zen.

Shakespeare nahigabetuak Hamlet idatziko luke bere semearen heriotzak erabat hondatuta.

Shakespeare-k ez zuen ondorengo ahaiderik izan

Hamnet haurraz hil zen 1596an eta Shakespearen alaben soilik batek biloba bat eman zion, baina 1670ean seme-alabak izan gabe hil zen.

Drogekiko bere erlazioa

Zientzialari-talde batek ziurtatu zuen Shakespeare-k erabilitako zortzi pipatako kanabisetako eta beste bietako kokainako hondarrak aurkitu zituztela. Hau ez da ohi ez bezalakoa garairako, marihuana halako gaixotasun batzuen eta paperak eta arropak bezala materialetako kalamuaren tratamendurako erabiltzen zenez gero.

Bere 76 sonetoan, Shakespeare-k egiten du «belar nabarmenari» buruzko erreferentzia («weed-a» jatorrizkoko «noted-a), nahiz eta aipaturiko esaldiaren inguruko interpretazioa eztabaidatu eta ez guztiek kanabisa izan dadila uste izan.

Galdutako urteetan

Bere azken bi seme-alaben, Hamlet eta Judith-en bikien jaiotzaren ondoren, gutxik dakigu Shakespeare-ren bizitza pertsonalaz, eta akademikoek bitarteko 1585 eta 1592 alditako “galdutako urteetan» deitzen diote.

Elezahar batek Shakespeare-k ihes egin zuela dio Londreserantz oreinetako ehiza ilegalaren akusaziotik, herriko gizon aberatsak aurkeztuta. Esaten da Shakespeare gizon horretaz mendekatu zela gorrotoaz betetako balada hari eskainiz. Beste Beste historia batek dio Shakespeare-k dramagile bezala bere lasterketa hasi zuela antzokietako jabeen zaldiak zaintzen zituenean.

Bere benetako itxura

Shakespeare-k erretratu bat inoiz egin dezala inongo ziurtasunik ez dago eta bere itxurako idatzitako inongo deskribapenik ere ez dago. Bere ospea hazten hasi zenean, bere heriotzaren ondoren artista asko haren erretratua egiteaz arduratu ziren, baina ia erretratu hauek guztiak irudimenezkoak dira soil-soilik.

Ofizialki, bere erretratuetako soilik bi legitimoak bezala onartzen dira, nahiz eta ere hilondokoak izan. Bat da bere “First Folio” “1. Orriko” estalkian eta bestean bere hilobia Stratford Upon Avon-en, 1623ko denean, apaintzen duen eskultura agertzen dena.

Bere hilobia madarikatu dago

Shakespeare Stratford-upon-Avon-Holy Trinity Church-ean lurperatuta dago. Gainera, elezahar batek baieztatzen du idatzi zituela jakiten den baina gure egunetan iritsi ez diren lan argitaragabeak bere hilobian daudela
William Shakespeare-ren hilobiak ez du izenik, epitafioa gisa ahapaldi batik soilik: "Good friend, for Jesus’ sake forbear.To dig the dust enclosed here. Blessed be the man that spares these stones and cursed be he that moves my bones" "Jainkoaren maitasunagatik, lagun onak hemen itxitako hautsa mugitzea saihesten du. Bedeinkatua bakean uzten duen gizakia harri hauek izan dadin eta madarikatua nahiz nire hezurrak mugitzen dituen hura".Hala ere, posiblea da olerkari denbora guztietako ez behintzat irakurrienen baten burua hor egotea.

XVIII mendean zehar hilobi-lapurreten goren une bat gertatu zen, Shakespeare-ko buruak bilduma partikularren batean amaitu ahal izan zuenagatik: "Jendeak jende ospetsuko garezurrak nahi zituen haiek analizatzeko eta zerk eragiten zien jenioak izatea ikusteko. Agian, Shakespeare-ko burua horretarako lapur zedin.

Trinidad Sakratuko elizak, ez du baimenduko Bardoaren hondarrak hobitik ateratzen dituztenik zer gertatu ahal izan zen analizatzeko. "Espero dugu, Shakespeare-ren nahien arabera, bere hilobiaren santutasuna errespetatzen jarraitzea, eta eragozten denik ez baimentzea. Lurperatuta dagoen harriaren azpiana ez jakiteko misterioarekin bizi izan behar dugu".

Misterio hauek guztiak gorabehera, akademikoek ziurtatzen dute Shakespeare-ri buruzko bere garaiko idazleen gehiengoaren gainean baino dokumentu gehiago mantentzen direla. William Shakespeare-k, Stratford-upon-Avon-ean jaiota, eransten zaizkion lanak idatzi zituela zalantzarik ez dago ikertzaile askorentzat.

Aurkakoa pentsatzen duen edozeinek ziurtasun-kantitate handia izena zikindu behar izango luke hura frogatzeko.

William Shakespeare-ren biografiari buruz diren mugatutako datu historikoek egin dute zehar mendeetan zehar zalantza egin zedin bere identitateari buruz, eta gaur egun irekita dirautela akademiko-gehiengoaren irizpidearen aurka.

Tragediatan banatuta, komediak eta historikoak, bere lanen bat dira: Romeo eta Julieta; Otelo; Macbeth; Verona-ko bi kapare; Veneziako merkataria; Hezitako piztitxoa; Zarata asko eta intxaur gutxi; Ricardo III eta Juan erregea

Eta beste aldetik, 'Hamlet' antzezlan munduko irudikatuena da. Erabili zuen 20 mila hitz desberdin baino gehiago, zeinetako zortzi mila lehenengoz ingelesez agertu ziren eta erabili zituen termino batzuek 20 esanahi desberdin baino gehiago izan ditzaketenak. Asmatu zuen ere 1.700 hitz guztira eta, 'bloody' (odoltsua) 'arrogance' (harrokeria) bezala adierazpenak, 'dawn' (eguna argitzea), 'gossip' (esamesak) 'suspicious-a' (susmagarria) 'unreal-a' (irreala) eta adierazpenak bezala 'ez da urrea guzti argi egiten' duela, agertu zela 'Veneziako merkatariarengan' lehen aldiz.

Dramagile nagusia da: bere lanetan, tentsioa apurka handitzen da klimaxera heldu arte. Bere pertsonaiak berezko gizakia baino errealagoak izango lirateke. Bere lan guztiek hitzordu handiak eta pentsamendu apoteosikoak sartzen dituzte.





CINDY SHERMAN
Jaiotza

Cindy Sherman: bere izen erreala Cynthia Morris Sherman da, Estatu Batuak New Jerseyeko 1954ko urtarrilaren 19an jaio zen.

Jatorria

Bost anai-arrebako gazteena da. Bere jaiotza eta berehala, bere familia bizi izatera joan zen Huntington-eko hirira, Long Island-eko. Bere aitak ingeniari bezala lan egiten zuen eta bere amak irakurgai-andereño bezala lan egiten zuen.

Prestakuntza akademikoak

Gaztea zenean Sherman ez zegoen arteetan bereziki nahasita, beste artistarik ez bezala, ez adierazpen artistikoak ukituz egon zen. Baina zerbaitek gainerakoetatik bereizten zuen: itxura aldatzea gustatzen zitzaion. 1966an jada hamabi urteko neskak zahar bat pertsonifikatzen du bere lagunarekin batera Janet Zink.

  • 1972 eta 1976 bitartean, Búffalo-ko Unibertsitatea ikastera joan zen eta Ikuste-Arteengatik interesa agertzen hasi zen. Bere lasterketa era oso desberdinean hasi zen bukatu zuen bezala.

  • Bere lehen lasterketa-urtean pintura lantzen hasi zen nahikoa ez zela egun batean konturatu arte. Pinturaren mugek eta ahal izan zuen guztia egin zuela sentsazioak zapuztuta, bere burua jo zuen gaindituta. Sherman-ek esan zuen hark pinturan zehar ezer gehiago ez zegoela sentitzen zuela.

  • itzuli zen argazkigintzara, Búffalo-ko bere gainerako denboran zehar ikasi zuena izan zenera.
Denbora honetan zehar Robert Longo ezagutu zuen, oso garrantzitsua bere bizitzan izango den artista. Longo-rekin eta Charles Clough ikasketetako bere lagunarekin batera, Sherman-ek eratu zuen Hallwalls, artista independenteko espazioa, hark eta beste artista batzuek bere lanak adierazten zituzten tokian.

1976an, bere graduazioaren ondoren bere lasterketa artistikoko beteko eskaintzeko New Yorkera aldatzea erabaki zuen, Fulton Street-eko loft batean Manhattan baxuan. Orduan izan zen argazkiak hartzen hasi zenean hartako bereko.


LAN NAGUSIAK
  • Hasieratik serieak eginez lan egiten du.

  • Bi aurrekari garrantzitsuenak 1975eko dira: Bus Riders (Igarokorrak autobuseko) eta Murder Mistery People (Susmagarri kriminalak) egilea pertsonifikatzen den hilketako ustezko protagonistak bezalako edo Búffalo-n (New Yorken) garraio publikoko erabiltzaileak bezala tokian.

  • Lehen serie hauetan daude garai bereko beste artista batzuen lanen antzak, Suzy Lake-ren bezalako, Sherman-ek zuzeneko eragina bezala zitatzen duenaren-ak.


  • Eleonor Antin edo Hanna Wilke bezala argazkilariak daude ere inspiratzaileen eta Sherman-en aitzindarien artean.

Urte horretan berean (1975etan) Cindy-ek A Play of Selves-etarakobere lana egiten du, “batzuek beste batzuekin interakzionatzen duten pertsonaia desberdinen 244 murrizketaren bidez kontatutako alegoria melodramatikoa” da bere lanari etorkizunean eragin behar izango liokeen eduki narratiboaren lehen susmoa.



Hasieratik, Sherman-ek ez die titulurik eman nahi izan bere lanei, bere inbentario-zenbakiak ezagutzen dituenei... bada esanahia irudiari ematea dagokion ikusleari.
1977-1980: A-Ea Untitled (E-rako A-ko, titulurik gabe) seriea egiten du, beharbada bere lana adieraztekoena eta laster publikoaren atentzioa eman zuten. Cindy-ek talentu handia erakusten du karakterizaziorako makillajearen bitartez. Hau garrantzi handiko trebetasuna izango da bere etorkizuneko lanerako.



Klixe femenino tipikoko gizarte matxistaren jendetza hartuz Cindy hartara berera erretratua egiten du (prostituta, etxekoandrea, drogazalea bezala, dantzaria etab.). Bere irudiak, zuri eta beltz eginda, antza dute 40-50 urteetako film fotogramen. Bereziki Hollywood zinema zuzendariak, Alfred Hitchcock bezala, gogoratzen ditu. Europako filmazioei buruzko erreferentziak daude ere, batez ere Frantziako Olatu Berriko (Truffaut-eko) eta Italiako neo-errealismoko (Visconti-koak).



Sherman-ek tamaina nahiko txikiko argazkiak egiten ditu (formatu askoz handiagoak egingo ditu bere etorkizuneko lanetan) irudi pikortsuez eta arinki fokutik kanpo. Prozesatzearengan zeharreko bere produktu kimikoen tenperatura eta zahartutako itxura hari emateko filmaren errebelatzea arren handitzen.



Elementu garrantzitsua da "Titulurik gabeko Fotogrametan" pertsonaiak maiztasun askorekiko koadrotik kanpobegirada jartzen duela.



Proiektu honetatik aurrera, argazkilariak bere serieetan emakumearen irudi sozialagatik arreta handia erakutsiko du.

1980: Rear Screen Projections (Erretro-botatako Proiekzioak).



Aldi honetan argazkiak kolorera egina daude eta aurreko aldiaren estereotipoak berriro ere agertzen diren tokian baina pantaila batean erretro-proiektatutako irudiekin orain eginda. Eszenografiak espazio fisikoetan (liburutegi, kale, bide, sukalde, gela...) lehenago erabili bazituen, orain espazio birtual konplexua egiten du.

1981: Centerfolds garrantzi handiko seriea (Barne Destolesgarriak) egin zuen bere lanerako. Hartan irudikatzen da aldizkari maskulinoetako destolesgarrietako modeloak bezalako. Serie honek enkarguz “Artforum” arte-aldizkari Newyorktarreko egin zuen. Argazki hauek artista erakusten dute maiz aurpegi adierazkortasunik gabe edo arduratutakoaz etzanda. Irudi hauetan askok sexu-abusu-konnotazioa ikusi zuten eragozpena edo erretratu hauetan erakusten zuen kezka arrazoi honi esleituz. Benetan, Sherman-ek irudi zezan publiko matxista eta harrapariarekin jolastea. Centerfolds-eko emakumeak biktimak dira argi eta garbi.



Centerfolds-en, Sherman-ek erakusten du sexu-abusuko, bikotearen utzikeriako, psikologikoa eta/edo etxe bortizkeriako emakume biktima. Aurka egiten diogu emakume estuari, ohe ikaratutako eta egoera horretako nola irten galdetzeak dirudienean jarrita.



Pink Robe, Color Tests eta Fashion (Pink Robe, Kolorea Testak eta Fashion (Mantal Arrosa, Koloreko eta Modako, 1982-1984tako, Probak)
  • 1982ren eta 1984 Cindy-en artean, serie txikiak lantzen ditu, erlazionatutako gaiak esploratzen hasten den sexualitatearekin (Pink Robe-rekin) tokian. Kolorerako bere argazki probak Fashion-eko modarekiko lehen erlazionatutako argazki emateranzko zubi bat dira. Hala ere, aurreratzen dutena aldi estugarrienekin Sherman-en bizitzan iritsi behar izango lukeen ekaitza da benetan.

  • Fairy Tales (1985)” bere serieak “(Maitagarri-Ipuinak) eta Disasters (1986etan) (Hondamenetan)” Cindy-ek esploratzen ditu haren burua maitagarrietako, umore beltzeko, pailazoetako eta maskaretako ipuinetan zehar adierazten duten bulkada arraro, eskerga eta inauterietakoak.

Fairy Tales-en protesiekinesperimentazioa hasten du pertsonaia-karakterizaziorako gehitutako baliabide errekurtso bat bezala.



Disasters probokazio itzela da ikuslearentzat. Museoetako Sherman-en erakusketetako bisitari askok zatikatzeak amaitzen dituzte okadako, usteltasuneko irudi ikaragarri hauen aurrean, islen, talka egoeran... Egilearen atsekabeen proiekzioak argiak dira kezkekin eta eldarnioekin.
History Portraits / Great Mastersa beste serie ezagunetan (Maestros Erretratu historikoak / Apartak, 1988-1990) Sherman-ek irudi klasikoez jabetzea eramaten du ondorio inimaginadasetara arte. Serie honekin argazkilariak esploratzen du lan Caravaggio edo Boticelli bezala maisu apartako eta erretratuaren zentzumenik sakonena sakon arte klasikoan ikasten duena. Serie honetarako Pizkundeko elitismoaren estilo tradizionala eta Ingalaterrako aristokrazia hartzen ditu.



Konposizio klasikoko erretratu hauek, kargatutako urrezko markoetan direnek, pintura klasikoko maisu aparten lanak igortzen dituzte, formatuan eta tamainan. Modeloak, aristokratak, birjina eta haurra, apaizak, zereginik gabeko bizitzako emakumeak sartzen duten artean eta esneketariek osagarriez, garaiko eta protesietako soinekoez, posatzen dutenak.



Eszenaratzeek makillaje-lanaz eta zehaztasun handiko jantziaz hitz egiten dute . Hala ere, argazkilariak samar askoz sakonagoa dioten pistak sartzen ditu. Argazkietako bakoitzean Sherman-eko oraingo eskua dago: makillajea zoragarri baina ez erabat perfektua da.

1992: “Sex Pictures” (irudi sexualak)

80 urteen amaieran Sherman-eko faserik ilunena hasi zuen. Lehen aldiz hura agertzen ez zen irudiekin: panpinez, manikiez eta plastiko-protesiaz erabiliz. Cindy Sherman-ek protesia, ileordeak eta maskarak darabiltza pornografia probokatiboki aipatzen duten irudiak sortzeko baina, aldi berean, hartan erori gabe. Lazturako eta gordintasun basatiko mundu bat da. Sex Pictures sexu garbi eta gogorreko da.

1993-1994: Fashion (moda)
Sherman-ek modako mundua ikusiko du ere. Nahiz eta modaren argazkiko mundu erakargarria egilearentzat egia esan beste bat izan: protesiak eta era isekagarriak berragertzen dira.

1994-1996: Horror and Surrealist Pictures (Irudi Surrealista eta Laztura)

Hurrengo serie honetan, amesgaiztoa Sex Pictures berek izateak dirudi. Manikiak, maskarak eta panpinakakzioan eraginean berriro sartzen dira. Jada Sex Pictures-ek aurkako erreakzioak eragiten bazituzten publikoarengan, Sherman iristen da panpinekin, sexuarekin eta izuarekin bere esperimentazioen gailurra dirudienera.



1994-1996: Masks (maskarak)

Sherman-eko alegiazko mundu ikaragarriek bi serie hauetan agertzen jarraitzen dute. Bere Mask-etan (maskaretan) azpimarratzea jarraitzen du izuaren esplorazioarekin tonalitate gorrixkengatik. Bere gorputza zuzenean berriro ere agertuko da bakarki 1995etik aurrera bere Mask Pictures-en batzuetan soilik

1999: Broken Dolls (Hautsitako Panpinak)



Cindy Sherman-ek izuan sartutako hamarkada bat pasatu zuen. Berriro ere lan egiten du, nahiz eta serie honetarako soilik, zuri eta beltz
2000-2002: Hollywoods /Hampton Typesa



Publikoaren atsedenerako Sherman-ek laztura, sexua eta manikiak atzean utzi zituen. Serie honek gizarte-maila ertain altuko emakumearen estereotipoak fokuratzen ditu, kirolaria... eta heldutasun berezia markatzen du Sherman-en lasterketan.

2003-2004: Clowns (Pailazoak)

Sherman-ek pailazoa darabil irudi zentral bezala, beldurren eta, aukeretan, beldurra ematen duten izuen eragilea den gelditzen duten irudi gehiago da. Serieak deformazioak berriro ditu eta makillajea eta ikuste-paradoxetako multzoa sortzeko kromatismo nabaria darabiltza. Orain irrigarria ez dago lurrean bortizkeriako, lazturako edo pornografiako, baizik eta “kitsch”ean baizik.

2006-2011: Fashion (Moda. Marc Jacobs, Balenciaga, MACA...)

Argazkilariak laguntzen du modako (2006tako) munduko lehen lan formalean. Marc Jacobs-en iragarkietarako posatu zuen. Geroago Balenciaga-k (2010ek) Sherman eskatzen du pertsonaia berriengan eta estereotipoetan lan egiteko. Cindy Sherman-ek ustekabean harrapatu zuen mundua MAC-a cosmetología-ko erraldoiak 2011 udazkeneko linea bultzatzeko bere aurpegia bezala artista aukeratu zuenean.

2008: Society Portraits (Sozietate-Erretratuak)

Cindy Sherman-ek emakume aberats estatubatuarrak ikasten ditu. Emakume horiek interpretatzen ditu bere jardueran eta argazkietan maitasunerako gogoarekin, zeinen ezaugarri bakarra ospea eta azterketa soziala gabeko dirua den.
Egiten dituen karakterizazioak alegiazkoak dira, dudarik gabe.

2010: Murals (Hormakoak).



New Yorkeko eta San Franciscoko atzera begirakoetan adierazitako bere lan berrienetan, Sherman-ek gainditzen ditu espazioan parte hartzeko muga fotografikoa eta behatzailea erabat Sherman Munduan murgiltzeko pisurako sabaiko bere gain hartzen dituzten horma-irudi ikaragarriko bere sailarekiko arkitektura.

Horma-irudi hauek desberdintasun garrantzitsuak artistaren beste lan batzuez dituzte. Lehen aldiz bere aldaketa anatomikoak egiten ditu Photoshop-ekin protesiaren ordez.



Efektua da aurpegi natural, baina itxura bitxiki gaiztoa mantentzen jarraitzen duenekoa.



Sherman-ek funtsak egiten ditu ere eta Photoshop-ekin aldatzen dira marrazki zaharreko itxura lortzeko.

Gaurko lana



Bere lan berrienetan, azken bost urteetan, emakumearen arketipoak gizartean eragiten jarraitzen dion urteetan sartutako artista bat ikusten dugu . Azken edertasunaren ideia, gaur egun hilda, maiz agertzen da; bere argazki askotako zaurgarritasuna nazkagarria izatera heltzen da. Cindy-ek haserrea, nekea, zahartzaroa, erakusten du.
Cindy-ek emakumeek lortutako portaerari barre egiten dio. Hark interpretatzen du eta bere genero femeninoaren portaera pertsonifikatzen du aldi berean. Errealismoa argazkiaren barruan agertzen dela hain benetakoa izatera heltzen den antzerkia da.



Sherman-en artearen begi-bistakotasuna, baizik eta bere edukirik sakonena ez dira. Benetan da ikusleak, testuingurua argi inoiz geratzen ez denez gero, susmoa izan behar duen zerbait. Sherman-en argazkiak sorrarazita dauden haserrea askoz sartzen errazagoa da, hala ere efektu urruna da.



Bere argazkiak 20.000ko balioetara heltzen dira 50.000 dolarretara eta Londreseko Tate Modern bezala museoetako bere lanak eta New York-en MoMA aurkitzen ditugu.